Prawda – realny cel badań czy złudny miraż?

Zasygnalizowane w tytule zagadnienie rozważać będę w odniesieniu do trzech obszarów badawczych: Pierwszy obejmuje zagadnienia etyczne. Niektórzy badacze (należał do nich np. prof. Marian Przełęcki) opowiadają się za obiektywnym charakterem wartościowania na osi DOBRY – ZŁY, a tym samym dopuszczają możliwość klasyfikowania sądów etycznych jako PRAWDZIWE lub FAŁSZYWE. Drugi obszar obejmuje współczesne teorie fizyczne i […]

Klasyczna i nieklasyczna filozofia nauki.

Można wyróżnić przynajmniej dwa sposoby uprawiania współczesnej filozofii nauki. Osią podziału jest cel przeprowadzanych w nauce badań. Sprowadza się on albo do opisu, wyjaśnienia lub przewidywania występujących w świecie zjawisk, albo do oddziaływania za pomocą nauki na świat w taki sposób, by go zmieniać lub umożliwiać dostosowywanie się do zachodzących w nim zmian. Już w […]

Ian Hacking a realizm.

Ian Hacking jest kanadyjskim filozofem, który przez ostatnie czterdzieści lat wywarł ogromny wpływ na sposób postrzegania i uprawiania filozofii nauki. Jego poglądy były szeroko dyskutowane nie tylko w literaturze światowej, ale również polskiej. Puntem wyjścia mojego wystąpienia będzie dotychczasowa recepcja poglądów Hackinga w Polsce. Koncentrowała się ona głównie na jego książce Representing and Intervining (1983), […]

Anarchizm kontrolowany: Jak zjeść ciastko i mieć ciastko w problemie demarkacji.

Przeszło trzy dekady minęły, od kiedy Larry Laudan wystawił akt zgonu problemowi demarkacji. Rosnący zalew pseudonauk, z jakim mieliśmy od tego czasu do czynienia, uświadomił nam jednak (a przynajmniej części z nas), że „pseudonauka” czy „nienaukowy” to nie jedynie, jak przekonywał Laudan, puste pojęcia o czysto emotywnej funkcji. Natomiast prowadzone w ostatnich czasach w obrębie […]

O odróżnialności nieodróżnialnych cząstek elementarnych.

W moim referacie stawiam pytanie o to, czy możliwe jest odróżnienie obiektów w języku, który spełnia formalny wymóg symetrii (tj. niezmienniczości względem permutacji). Opierając się na standardowym rozróżnieniu między odróżnialnością absolutną, relatywną i słabą, można pokazać, że warunek symetrii implikuje niemożliwość odróżnienia absolutnego i relatywnego, natomiast nie wyklucza odróżnienia słabego (za pomocą symetrycznej i przeciwzwrotnej […]

Wnioskowanie do najlepszego wyjaśnienia jako metoda historycznych nauk o przyrodzie

Wnioskowanie do najlepszego wyjaśnienia jest obecnie postrzegane jako obiecująca – a przez niektórych filozofów nauki nawet jako najlepsza – metoda oceny hipotez. Celem wystąpienia jest pokazanie, że metoda ta jest szczególnie odpowiednia dla historycznych nauk przyrodniczych, jak geologia historyczna czy paleontologia. Pozwala ona bowiem dokonać oceny porównawczej hipotez o przeszłości, a więc hipotez, w przypadku […]

Kryzys replikacyjny w kognitywistyce

Na łamach czasopism naukowych toczy się dyskusja nad kryzysem zaufania do nauki spowodowanym niską powtarzalnością badań. Celem wystąpienia będzie przedstawienie wyników analizy kryzysu replikacyjnego w kognitywistyce. Po opisaniu skali problemu w wybranych obszarach badań (psychologia społeczna, badania fMRI, modelowanie obliczeniowe) omówię najbardziej prawdopodobne przyczyny niereplikowalności wyników współczesnych badań kognitywistycznych. Najważniejsze z nich to: niewystarczająca znajomość […]

Czy naturalizm metodologiczny jest konieczną cechą nauki?

Różne cechy konieczne nauki podawane są w jej współczesnych definicjach. W miarę rozwoju nauki coraz bardziej oczywistą jej cechą stawał się naturalizm metodologiczny, zaś nauka była coraz częściej uważana za jedyne wiarygodne źródło wiedzy o wszechświecie. Mimo tego dokonuje się rozróżnienia między naturalizmem metodologicznym a naturalizmem ontologicznym. Pokazuje to przynajmniej możliwość istnienia rzeczywistości niedostępnej poznaniu naukowemu i […]

O dowodzie w matematyce

Przedmiotem referatu jest analiza roli i znaczenia dowodu w matematyce. Rozróżnia się dowody nieformalne i dowody formalne. Podkreśla się, że podstawową funkcją dowodów w praktyce badawczej matematyków jest weryfikacja i wyjaśnianie. Rozważa się problem dopuszczalnych metod w dowodach nieformalnych, w szczególności używanie komputera. Porównuje się cechy dowodu formalnego i nieformalnego podkreślając psychologiczne, socjologiczne i kulturowe […]

Pojęcie obliczenia a pojęcie dowodu w matematyce

Celem wystąpienie jest wskazanie znaczenia niestandardowych modeli obliczeń dla dyskusji dotyczącej natury dowodu matematycznego. Punktem wyjścia jest obserwacja, iż dowody komputerowe (klasyczne przykłady to dowód twierdzenia o czterech barwach czy dowód hipotezy Keplera) rzucają nowe światło na dyskusję dotyczącą rozumienia w matematyce, wyjaśniającej roli dowodów – oraz roli empirycznych czynników przy zdobywaniu wiedzy matematycznej. Problem […]