Zło nieusprawiedliwione, zło przejrzyste i pospolite. Refleksja nad fenomenem zła w perspektywie personalistycznej

W referacie staram się skonfrontować dwie istotne i uzupełniające się, w moim przekonaniu, koncepcje zła (Nabert, Baudrillard) z analizami wybitnych personalistów (Mounier, Marcel, Wojtyła-Jan Paweł II). Analizuję kwestię pospolitości zła w świecie pozbawionym transcendencji, w świecie, w którym osoba ludzka jest degradowana i deformowana (zło, jako bezforemność, Baudrillard). Wskazuję różne poziomy alienacji (Nabert, Mounier, Wojtyła), […]

Pojęcie “powinności” w filozofii moralnej Immanuela Kanta

Ukazanie (w zwięzły sposób) procesu ewoluowania w okresie przedkrytycznym poglądów Kanta na moralność, jak też ukazanie jego poszukiwań odpowiedzi na pytanie o podstawy „powinności”, pozwoli (1) lepiej wyeksponować najistotniejsze wyznaczniki kantowskiego pojmowania moralności w okresie krytycznym; (2) ukazać specyfikę tego pojmowania powinności oraz rozumienia przez Kanta jej podstaw. Wprawdzie formułą mówiącą, iż powinność jest „koniecznością […]

Klasyczna koncepcja szczęścia: ujęcie Roberta Spaemanna

W klasycznej myśli europejskiej (Platon, Arystoteles, Tomasz z Akwinu) szczęście postrzega się jako najgłębsze pragnienie i naturalne dążenie ludzkie, jako cel ostateczny człowieka, rzeczywistość obiektywną, warunkującą spełnienie, a jednocześnie jako dar wymagający maksymalnego wysiłku duchowego (poznawczego i moralnego), w życiu doczesnym dany zaledwie w niedoskonałej postaci. W duchu tej właśnie myśli swoją teorię szczęścia rozwija […]

Etyka Wilhelma Diltheya

Etyka Wilhelma Diltheya nie była dotąd przedmiotem szczególnej refleksji wśród badaczy zajmujących się jego filozofią. Autor ten znany jest przede wszystkim jako przedstawiciel antynaturalistycznego zwrotu przełomu XIX i XX wieku, metodolog humanistyki, twórca krytyki rozumu historycznego, koncepcji „psychologii opisowej” czy badacz światopoglądów. Do kanonu jego dzieł należą jednak również prace etyczne, przede wszystkim „System der […]

Spór o zasadę personalizmu w lubelskiej szkole etyki

Etyka uprawiana w środowisku KUL przez Karola Wojtyłę, Tadeusza Stycznia oraz ich uczniów stoi na stanowisku deontologizmu o wyraźnym profilu personalistycznym, sama jednak zasada personalizmu uzyskała w tej szkole dwie interpretacje: dygnitatywną (Wojtyła, Styczeń w pierwszej fazie swej myśli) oraz werytatywną (Styczeń w drugiej fazie). Norma personalistyczna według ujęcia dygnitatywnego czerpie uzasadnienie z faktu godności […]

Istota i typologia złej radości (Schadenfreude)

Głównym celem wystąpienia jest przedstawienie istoty Schadenfreude (złej radości): jest to radość z cudzego zła, niewywołanego działaniami podmiotu doznającego tejże radości. Uchwycenie tej istoty wiąże się z wyróżnieniem czterech parametrów charakteryzujących emocjonalne reakcje na wartości: emocjonalnego, lokalizacyjnego, aksjologicznego i kauzalnego. Parametry te służą mi do skonstruowania pewnej kombinatoryki owych reakcji, na której tle możliwe jest […]

Performatywność pojęć etycznych

Celem referatu jest przedstawienie i uzasadnienie tezy, zgodnie z którą pojęcia etyczne mogą pełnić funkcję performatywną. Przez pojęcia etyczne rozumiem nazwy działań moralnych (takich, które można oceniać jako dobre/złe lub słuszne/niesłuszne w sensie moralnym, np. zabójstwo, kłamstwo, tortury), cnót moralnych (np. odwaga, umiarkowanie), wartości moralnych (np. sprawiedliwość, tolerancja) oraz statusu moralnego (np. osoba). Funkcję performatywną […]

Moralne wartościowanie pojęć deskryptywnych. Analiza efektu Knobe’a z perspektywy etyki

W ramach filozofii eksperymentalnej od kilkunastu lat bardzo żywo jest dyskutowany tzw. efekt Knobe’a. Z perspektywy filozoficznej, analizy ujawnionego efektu dotyczą przede wszystkim problemów z zakresu filozofii działania, a dokładniej formułowania sądów o intencjonalności (umyślności) działania. Od strony etycznej interesujące jest to, że większość wyjaśnień zaobserwowanego przez Knobe’a efektu, który dotyczy sądów pozamoralnych, wskazuje na […]