Epoki życzliwości i etyki wrogości (szkic metafizyczny)

Można zauważyć występowanie pewnego naturalnego „rytmu historii”; po epokach burzliwych następują epoki spokojniejsze; po epokach wiary, entuzjazmu, następują epoki bardziej zrównoważone: racjonalne, sceptyczne, ironiczne. W nich jednak – kiedy równowaga wydaje się oczywista, a przeto niewiele warta – narasta głód przygody, zmiany, rewolucji; letnie duchowe temperatury przestają wystarczać i pojawia się popyt na temperatury skrajne. […]

Dojrzałość moralna w powieści Jane Austen “Duma i uprzedzenie”

W referacie chciałabym zastanowić się nad tym, jakie były poglądy etyczne Jane Austen, chyba najwybitniejszej pisarki brytyjskiej przełomu XVIII i XIX wieku. Za próbkę tych poglądów posłuży mi jej powieść „Duma i uprzedzenie” oraz najbardziej znana jej bohaterka, Elżbieta Benett. Na jej przykładzie pokażę, na czym polega dojrzewanie moralne. Zastanowię się nad tym, jaką rolę […]

In dubio pro reo. Pozamoralny argument na rzecz zaniechania aborcji

W tradycyjnych argumentach na rzecz moralnej niedopuszczalności aborcji (np. z przynależności gatunkowej czy ciągłości rozwojowej) jedną z przesłanek jest przekonanie, ze każdy płód jest człowiekiem. Przesłankę tę wykorzystuje też najprostszy argument antyaborcyjny, wysłowiony zgrabnie przez Bogusława Wolniewicza: (1) zabijanie człowieka jest złe („Nie wydasz wyroku śmierci na niewinnego i sprawiedliwego” Wj 23, 6); (2) każdy […]

Cnoty siły woli w kontekście badań psychologicznych nad samokontrolą i samoregulacją

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych obecnie podejść do etyki jest etyka cnót, według której warunkiem moralnie dobrego działania jest doskonalenie charakteru moralnego poprzez nabywanie cnót. Pośród różnych cnót można wyodrębnić grupę tzw. cnót siły woli. Należą do niej m.in. samokontrola, zdecydowanie, konsekwencja, cierpliwość. Ze względu na to, że są one warunkiem koniecznym efektywności ludzkiego działania, bywają […]

Postawy moralne a tożsamość płciowa – rozważania interdyscyplinarne w kontekście Holokaustu

Urodzona w 1931 r. w Austrii pisarka żydowskiego pochodzenia, Ruth Klüger, sugerując wobec dramatu Shoah wyższą molarność kobiet, otwiera dyskurs dotyczący zagadnień etycznych we współczesnej humanistyce. Domaga się on uwypuklenia, ale także prób krytycznej analizy.  Kobieca moralność, siostrzeństwo, solidarność, wzajemna pomoc i przyjaźń to czynniki słabo jeszcze rozpoznane, szczególnie w sytuacjach drastycznie trudnych, jakim były […]

O narzekaniu i hipochondrii w myśli moralnej Bernarda Mandeville’a

W Mandeville’owskiej koncepcji natury ludzkiej istotną rolę odgrywa problematyka narzekania i hipochondrii, wiążącej się z frustracją z powodu ciągłego pragnienia szacunku i poklasku. O tragicznych skutkach narzekania mówił Mandeville w bajce „Żaby proszą o króla”, na motywie tym zbudowany jest również pamflet „Ul malkontent”, stanowiący podstawę powstałej kolejnym czasie „Bajce o pszczołach”. W 1711 r. […]

Teleologiczne i kauzalne wyjaśnienie działania według “Intention” G. E. M. Anscombe

W swoim referacie chciałabym zaproponować interpretację poglądów G. E. M. Anscombe zawartych w „Intention”, która nie wymaga przypisywania jej odrzucenia kauzalnej teorii działania na rzecz teleologizmu. Interpretacja ta polemizuje z popularnym poglądem na stanowisko Anscombe, który zakłada takie właśnie przeciwstawienie. Jedna z tez „Intention” głosi, że wnioskiem z rozumowania praktycznego jest samo działanie, a nie […]

Dwa warianty kognitywizmu non-realistycznego

Kognitywizm non-realistyczny (ang. Non-Realist Cognitivism) jest sformułowanym niedawno stanowiskiem metaetycznym, głoszącym, że istnieją prawdziwe sądy normatywne, których prawdziwość nie polega na opisywaniu przez nie tego, jak rzeczy mają się w jakiejś części rzeczywistości. Zostało ono przedstawione przez Dereka Parfita w jego pracy „On What Matters”. W trzecim tomie tej pracy Parfit zauważa, że obok niego […]