Ostatnie świadectwo helleńskiej myśli pedagogicznej. Jamblicha z Chalkis list o wychowaniu dzieci

Jamblich z Chalkis zaliczany jest do najważniejszych „boskich mężów” późnego antyku – ostatnich Hellenów (w ówczesnym znaczeniu: nie-chrześcijan), czyli intelektualistów pogańskich w świecie uzyskującego dominację kulturową chrześcijaństwa. Na gruncie badań nad dziejami filozofii wychowania znany jest Jamblich jedynie jako źródło do biografii i doksografii Pitagorasa z Samos. Tymczasem filozof z Chalkis sam jest autorem wypowiedzi […]

Metoda egzegetyczna Orygenesa a szkoła katechetyczna w Aleksandrii

Orygenes uchodzi za jednego z najwybitniejszych egzegetów Pisma Świętego w starożytnym Kościele. Stosując znaną filozofom starożytnym alegoryczną metodę analizy tekstów religijnych, starał się ufilozoficznić przekaz biblijny oraz zreinterpretować teologię starotestamentową z perspektywy chrystologicznej. Posługując się alegorezą, dopatrywał się w literze Starego Testamentu ukrytego przekazu, który – jego zdaniem – zaadresowany został do zaawansowanych duchowo wyznawców […]

Dwie drogi filozofii w Bizancjum. Komentatorzy i dogmatycy

Przedstawienie dwóch nurtów w filozofii bizantyńskiej, które można nazwać filozofią akademicką i filozofią chrześcijańską, będzie próbą synoptycznego spojrzenia na dzieje myśli filozoficznej w Bizancjum. Z jednej strony myśl ta odsłania bardzo silne zakorzenienie w tradycji patrystycznej, ponieważ przejmuje metodę ojców Kościoła w stosowaniu pojęć filozoficznych w formułowaniu stanowisk w sporach dogmatycznych (Teodor Studyta, patriarcha Nikefor, […]

Późnoantyczny ascetyzm chrześcijański jako typ filozofii i jego reminiscencje w kulturze dawnej Rusi (XI-XIII)

Historia i teologia chrześcijaństwa sugerują, że ascetyka dąży do tego aby być swoistą sztuką, a asceta „artystą Bożym”. Zanim się nią stanie przybiera postać niezintelektualizowanej duchowości praktycznej rozwijającej techniki ascetyczne. Techniki te jednak, mimo, że niezintelektualizowane to wyrażają intuicję filozoficzną. Jaki jest sens ascezy? Czy chodzi tylko o pokazanie swej władzy nad ciałem i pogardy […]

Teologiczne aspekty zbawczej pedagogii w ujęciu Ireneusza z Lyonu

W centrum teologii św. Ireneusza z Lyonu pozostaje prawda o wcieleniu Syna Bożego (misterium „Deus-Homo”). Pierwszy człowiek, Adam, jest dobry i niedoskonały, został bowiem stworzony jako istota czasowa. Ireneusz porównuje sytuację człowieka względem Boga do noworodka, który może otrzymać od matki pokarm doskonały, jednak nie jest w stanie go przyjąć. Bóg, jako że jest doskonały, […]

Humanitas Cycerona a pińczowski projekt wychowania

Stanisław Kot w swoich badaniach unieśmiertelnił wkład ewangelicko-reformowanego gimnazjum w Pińczowie do kultury polskiej. W artykule „Pierwsza szkoła protestancka w Polsce. Z historii wpływów francuskich na kulturę polską”, opublikowanym na łamach pierwszego numeru „Reformacji w Polsce” (1921), zerwał z próbami dyskredytowania jej znaczenia na gruncie polskim, ukazując ją jako pierwsze miejsce zorganizowanego nauczania, które rozprzestrzeniło […]

Filozofia w “Bibliotece” Focjusza

Focjusz (ok. 820-891) – wielki erudyta i patriarcha Konstantynopola – dał się poznać jako autor jednego z najlepszych i najważniejszych dzieł literackich w Bizancjum. Jego pismo, znane pod potoczną nazwą „Biblioteka” albo „Myriobiblios”, jest nieocenionym źródłem wiedzy na temat 279 ksiąg przeczytanych na przestrzeni wielu lat. Chronologia „Biblioteki” do dziś uchodzi za kwestię sporną, a […]