Mity, fikcje, proroctwa – elementy filozoficzne w “Alchemii słowa” Jana Parandowskiego

„Alchemia słowa” Jana Parandowskiego znana jest przede wszystkim jako wybitna stylistycznie, eseistyczna analiza procesu twórczego w literaturze. Choć napisana jest przede wszystkim z perspektywy historii literatury, stanowi też pośrednio wyraz poglądów filozoficznych autora – przede wszystkim w dziedzinie estetyki i filozofii kultury, ale także filozofii religii, bo w swych rozważaniach na temat natury twórczości literackiej […]

Bolesław Miciński – konteksty i powinowactwa filozoficzne

Bolesław Miciński (1911-1943) – absolwent filozofii w Uniwersytecie Warszawskim, a później asystent przy katedrze Władysława Tatarkiewicza – przeszedł bardziej do historii literatury niż filozofii. Wynika to z faktu, że swym esejom filozoficznym nadawał wybitnie literacki charakter. Jednakże Miciński miał też gruntowne wykształcenie filozoficzne. Pozostawał pod wpływem myśli S.I. Witkiewicza (Witkacego), W. Tatarkiewicza, i ks. A. […]

Problematyka metafizyczna w filozofii Izydory Dąmbskiej

Izydora Dąmbska (1904-1983) była jedną z najwybitniejszych reprezentantek filozoficznej Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Przejęła i w wielu aspektach twórczo rozwijała poglądy swojego nauczyciela z okresu studiów – Kazimierza Twardowskiego. Na sposób pojmowania problematyki metafizycznej i samego rozumienia metafizyki przez Dąmbską oraz innych przedstawicieli Szkoły decydujący wpływ wywarł, jak się wydaje, twórca Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Jego stosunek do metafizyki […]

Zbigniew Antoni Jordan jako łącznik pomiędzy krajowym a emigracyjnym środowiskiem filozoficznym

Polska tradycja filozoficzna ma długą historię. Pierwsza wojna światowa utrudniła prowadzenie badań i tworzeniu nowych znajomości w kręgach naukowych. W czasie drugiej wojny światowej wielu obiecujących młodych naukowców straciło życie i część dorobku naukowego w postaci książek i artykułów została bezpowrotnie zniszczona. Ze zgliszcz powstał nowy porządek świata, gdzie granicę pomiędzy demokratycznym Zachodem a komunistycznym […]

Fenomenologia życia w literaturze i literatura w fenomenologii życia. Stanowisko filozoficzne Anny Teresy Tymienieckiej

Anna Teresa Tymieniecka (1923-2014) – polska fenomenolog, uczennica Romana Ingardena, swoistą misją swojej naukowej pracy uczyniła pogłębienie badań fenomenologicznych, zapoczątkowanych przez Edmunda Husserla pod egidą idei filozofii pierwszej. Wyrazem tego stał się ufundowany przez nią Światowy Instytut Fenomenologii (1976 do dziś), w ramach działalności którego kongresową współpracę z fenomenologami mogli podejmować przedstawiciele wszystkich dziedzin nauki, […]

Krzyż i miecz. Narodowy katolicyzm Józefa Marii Bocheńskiego

Koncentruję się tutaj na książce Józefa Marii Bocheńskiego pod tytułem „Szkice o nacjonalizmie i katolicyzmie polskim”. Złożyły się na nią – z kilkoma wyjątkami – jego teksty z drugiej połowy lat trzydziestych, oddające ówczesny „klimat duchowy”. Hasłowo: powiązanie polskiego misjonizmu (Polska państwem „w służbie Boga”), nacjonalizmu i aspiracji do mocarstwowości. Na krótko przed wrześniową klęską […]

Listy z PRL

Moje wystąpienie odnosi się do czasu ideowych rządów gnostyka z Trewiru w Polsce, wedle którego filozofowie rozmaicie tylko interpretowali świat, a należało go zmienić. W rozpoznaniu, czym był realny komunizm i PRL dominuje obecnie moralistyczny punkt widzenia. Wbrew pozorom nie służy to społecznej higienie etycznej. Skoro świat został rzeczywiście zmieniony, to należy go przede wszystkim […]

Historia filozofii czy historia idei? Problem statusu metodologicznego filozoficznych badań nad dziejami myśli polskiej

Referat podejmuje próbę teoretycznej konfrontacji dwóch paradygmatów uprawiania współczesnej refleksji filozoficznej nad dziejami myśli polskiej – tradycyjnego paradygmatu „historii filozofii” oraz dominującego w nowszych badaniach (i do pewnego stopnia alternatywnego względem tego pierwszego) paradygmatu „historii idei”. Jaki jest ogólny status metodologiczny procedur naukowych, stosowanych w ramach każdego z tych ujęć? Czy są to ujęcia jakościowo […]

Wolność w światopoglądzie Jerzego Prokopiuka

Ezoteryczny światopogląd Jerzego Prokopiuka nawiązuje w dużej mierze do filozoficznych dokonań twórcy antropozofii Rudolfa Steinera, którego głównym dziełem jest „Filozofia wolności”. Prokopiuk w swoich licznych esejach odwołuje się również do ustaleń psychologii głębi (głównie psychologii Carla Gustava Junga) oraz tak zwanej gnozy eskapistycznej. Jego oryginalny światopogląd, zwany teantropencentryzmem oraz holistycznym spirytualizmem, uwzględnia tematy filozoficzne, takie […]