Janina Hosiasson w Cambridge (1929-1930)

Janina Hosiasson-Lindenbaum (1899–1942) była wybitną przedstawicielką Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, o autentycznym dorobku międzynarodowym, często cytowanym przez specjalistów. W roku akademickim 1929–1930, kilka lat po uzyskaniu doktoratu, przebywała na stażu naukowym w Uniwersytecie Cambridge, gdzie uczęszczała na wybrane wykłady i seminaria oraz nawiązała liczne kontakty naukowe. Swoje spostrzeżenia z tego pobytu, dotyczące organizacji życia akademickiego oraz filozoficznej […]

Sokrates w ujęciu Stefana Pawlickiego

Stefan Pawlicki (1839-1916) łączył posługę kapłańską z zainteresowaniami filozoficznymi; w szczególności jego pasją była filozofia starożytna. O tym historyku filozofii mówi się, że rozróżniał tylko dwie filozofie: platońską i nieplatońską. Pawlicki zajmował się Platonem, a wraz z nim Sokratesem, którego cenił jako ideał mądrości i cnoty. Pomiędzy Sokratesem a Pawlickim można zaobserwować pewne podobieństwa, przykładowo […]

Obecność postulatów filozofii Immanuela Kanta w systemie empiriokrytycyzmu Józefy Fabianny Krzyżanowskiej-Kodisowej

Józefa Kodisowa z Krzyżanowskich (1865–1940) jest jedną z nielicznych w Polsce orędowniczek kierunku filozoficznego, zwanego empiriokrytycyzmem. Polska myślicielka, której system znaczony jest założeniami tego myślowego trendu – kojarzonego najczęściej z niemieckim filozofem Richardem Avenariusem (1843–1896) oraz austriackim myślicielem i fizykiem Ernstem Machem (1838–1916) – nie zawierza jego żądaniom/dyrektywom bez rozmysłu, lecz właśnie wykorzystując empiriokrytycyzm jako […]

Metoda Jana Śleszyńskiego logicznych badań podstaw matematyki

Jan Śleszyński zaproponował przebadanie przy pomocy analizy logicznej podstaw matematyki oraz, w dalszej kolejności, innych nauk. Dwutomowa „Teoria dowodu” jest najważniejszą pracą, w której przedstawia swoją metodę badań logicznych, ważne są również: „O logice tradycyjnej” oraz „O znaczeniu logiki dla matematyki”. Jednak nie tylko ścisłość ówczesnej matematyki przedstawiała wiele do życzenia, również stan ówczesnej logiki […]

Religia i pewność. Katolicyzm w późnych pismach Stanisława Brzozowskiego

W drugiej połowie XIX stulecia w życiu kulturalnym Europy zaszedł fakt słabo jeszcze dostrzegany: pod hałaśliwym chaosem faktów bardziej powierzchownych zarysował się kryzys, jakiego ludzkość dotychczas nie przeżyła: rozkład wszelkich światopoglądów, wszelkich wartości bezwzględnych” – pisał w 1903 roku Stanisław Brzozowski. Poszukiwanie odpowiedzi na ten kryzys zawiodło go pod koniec życia do fascynacji taką postacią […]

Myśl filozoficzno-teologiczna ks. Augustyna Jakubisiaka: źródła – koncepcje – znaczenie

Jednym z mniej znanych, ale bardziej oryginalnych, a zarazem wszechstronnych polskich myślicieli przełomu XIX i XX wieku (zwłaszcza dwudziestolecia międzywojennego) był ks. Augustyn Jakubisiak (1884–1945). Jego najważniejsze prace powstały w języku francuskim (m.in. doktorat o Auguście Cieszkowskim, studium o granicach czasu i przestrzeni, rozprawa o wolnej woli oraz zbiór wykładów wygłoszonych na Sorbonie). W Polsce […]

Filozofowie pochodzenia żydowskiego związani z Uniwersytetem Stefana Batorego w Wilnie w okresie dwudziestolecia międzywojennego

W czasach II Rzeczypospolitej studenci żydowskiego pochodzenia stanowili znaczną część młodzieży akademickiej, zwłaszcza na wydziałach humanistycznych i filozoficznych. Niestety, często ich kariery nie zdążyły się rozwinąć bądź zostały brutalnie przerwane w czasie II wojny światowej. Referat ma być w założeniu próbą przypomnienia środowiska intelektualnego żydowskich filozofów, zwłaszcza związanych z Wilnem. Mam na myśli przede wszystkim […]

U podstaw nowej humanistyki. “Kultura” i “osoba/osobowość” jako nowe kategorie badawczo-interpretacyjne w polskiej myśli dwudziestolecia (na wybranych przykładach)

Celem referatu jest przypomnienie – w sytuacji twierdzeń o kryzysie czy wyczerpaniu współczesnej humanistyki (w tym filozofii) – jak kształtowała się różnorodna myśl humanistyczna I połowy XX wieku, zwana, z dzisiejszej perspektywy, Wielką Humanistyką. Jej rysem znamiennym były wspólne dla wielu dyscyplin fundamenty filozoficzne. Wypowiedź moja skupi się na następujących zagadnieniach: Przełom antypozytywistyczny zwrotem w […]

Na wyżynach ludzkości. Fundamentalizmu czy antyfundamentalizm polskiej filozofii społecznej początku XX wieku – wybrane koncepty

Początek XXI stulecia charakteryzuje się różnorodnymi ideami. W istocie – podobnie jak na przełomie XIX i XX wieku – są one zbliżone bądź do pozytywistycznego bądź antypozytywistycznego paradygmatu kultury. Współcześnie, podobnie jak wtedy, głosi się tezę o „zmierzchu kultury Zachodu”. Refleksja ta jest i była próbą uświadomienia sobie i innym konieczności przebudowy dotychczasowego paradygmatu kultury. […]

Myśl Pawła Hulki-Laskowskiego w perspektywie teorii krytycznej

W niniejszym referacie przedstawiona zostanie postać i poglądy jednego z najwybitniejszych polskich ewangelickich pisarzy – Pawła Hulki-Laskowskiego (1881-1946). Jego interdyscyplinarna twórczość interesowała w pierwszym rzędzie filologów. Przyczynił się do tego niezawodnie sukces, który odniósł Laskowski jako tłumacz „Przygód dobrego wojaka Szwejka” Jarosława Haška. Pamiętać jednak należy, że Hulka-Laskowski był w pierwszym rzędzie filozofem i religioznawcą. […]