Polski Zjazd Filozoficzny

wrzesień, 2019

czw12wrz12:1512:45Wpływ Kościoła i chrześcijaństwa na postęp techniczny w Europie średniowiecznejdr Jacek Kwaśniewski 12:15 - 12:45 GG-248 (Gmach Główny KUL) organizator: Sekcja Filozofii Techniki

abstrakt

Średniowiecze europejskie było technologicznie wybitnie kreatywne. Tekst jest szkicem do zbudowania w miarę pełnego obrazu oddziaływania Kościoła i chrześcijaństwa na postęp techniczny w Europie średniowiecznej. Omówione zostaną kierunki współczesnych badań o religijnych determinantach średniowiecznej technologii. Propozycja syntetycznego obrazu wykorzysta te prace pokazując ich wzajemną komplementarność.

Prace o roli Kościoła i doktryny chrześcijańskiej w pobudzaniu innowacji, pisane od końca XIX wieku, można zgrupować w kilku obszarach tematycznych.

1/ Kościół był bezpośrednim twórcą wielu technologii. Są tu prace historyków i archeologów, dzięki którym dowiadujemy się o pracy ludzi Kościoła na niwie technologicznej (m.in. średniowieczne opisy technicznego wyposażenia klasztorów, wykopaliska, komputerowe analizy zdjęć lotniczych odsłaniające zakryte ruiny obiektów sakralnych, analizy udziału eklezjalnej energetyki wodnej w całości wodnej energetyki, koszty budownictwa sakralnego jako procent PKB). Dyskusje i kontrowersje wokół tej problematyki dotyczą skali faktycznego oddziaływania instytucji eklezjalnych na tle innych podmiotów zaangażowanych w działania innowacyjne.

2/ Kościół i chrześcijaństwo stworzyły nową etykę pracy oraz proinnowacyjną umysłowość. Są tu analizy średniowiecznej ikonografii oraz prac teologicznych i filozoficznych, które ukazują tworzenie nastawień proinnowacyjnych poprzez zmieniające się podejście średniowiecznej elity intelektualnej do kwestii technologii. Dyskusje i kontrowersje wokół tej problematyki dotyczą zasadności takiego kierunku wnioskowania (teologia stymuluje innowacje vs. teologia je tylko uznaje) oraz faktycznej siły oddziaływania teologicznych tez proinnowacyjnych w praktyce społecznej.

3/ Kościół i chrześcijaństwo oddziaływały na innowacyjność przez pośrednictwo. Są tu prace nurtu instytucjonalnego, które oddziaływanie średniowiecznego Kościoła oraz doktryny widzą w kreowaniu przez Kościół popytu budowlanego (m.in. na obiekty sakralne i w zakresie inżynierii lądowej), budowie kapitału ludzkiego (poprzez tworzenie infrastruktury edukacyjnej i samą edukację) oraz organizowaniu pod auspicjami Kościoła paneuropejskiej cyrkulacji wiedzy technicznej.

4/ Kościół i chrześcijaństwo legitymizowały postęp techniczny. Mamy tu prace ukazujące filozofów i teologów średniowiecznych, którzy tworzyli dzieła będące de facto wyprzedzającą legitymizacją innowacji technologicznych. Kontrowersje są tu analogiczne, jak w grupie drugiej.

5/ Kościół i chrześcijaństwo współtworzyły fundamenty filozofii i ideologii mechanistycznej. Są tu prace ukazujące tworzenie przez uczonych Średniowiecza początków filozofii mechanistycznej – podstawowej metody pojęciowej strukturyzacji świata w epoce wczesnonowożytnej i nowożytnej. Kontrowersje wokół tego problemu dotyczą właściwego datowania genezy mechanicyzmu (czy już w Średniowieczu?).

Wymienione wyżej podejścia do religijnych stymulacji pisane były często w oderwaniu od innych punktów widzenia lub w kontrze do nich. Jednak pokazane razem ujawniają daleko posuniętą, wzajemną komplementarność. Żadna z tych perspektyw nie może mieć pretensji do wyczerpania problemu religijnych stymulacji (choć niektóre miały takie ambicje), natomiast każda jest trafna w określonym stopniu i wspiera zasadność innych spojrzeń.

Pełna wersja referatu znajduje się na stronie autora http://jacek.kwasniewski.org.pl.

dzień i godzina

(Czwartek) 12:15 - 12:45

sala

GG-248 (Gmach Główny KUL)

organizator

Sekcja Filozofii TechnikiPrzewodniczący Sekcji: prof. dr hab. Lech W. Zacher (em.)
dr Bartłomiej Knosala (Politechnika Śląska)

obradom przewodniczy

dr hab. Agnieszka Lekka-Kowalik, prof. KUL

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Font Resize
Contrast
X