Polski Zjazd Filozoficzny

wrzesień, 2019

2019czw12wrz18:1518:45Richarda Rorty’ego przyczynowa teoria metafordr hab. Janusz Maciaszek (Uniwersytet Łódzki)18:15 - 18:45 CTW-217 (Centrum Transferu Wiedzy) organizator: Sekcja Semiotyki i Filozofii Języka

abstrakt

Przyczynowa teoria metafory została sformułowana przez Donalda Davidsona w pochodzącym z 1978 r. artykule “”What Metaphors Mean””. Kontrowersyjne tezy stawiane w tym artykule stają się w pełni zrozumiałe na tle całokształtu twórczości wspomnianego autora, w szczególności zaś jego pism semantycznych (szczególnie dotyczących teorii interpretacji) oraz pism poświęconych metafizyce zdarzeń oraz filozofii działania. W tym ujęciu, metafora okazuje być środkiem oddziaływania przyczynowego na słuchacza, nie zaś nośnikiem treści, czym różni się od tradycyjnych teorii metafory, które zazwyczaj operują pojęciem znaczenia metaforycznego. Innymi słowy, metafory się nie interpretuje (w znaczeniu terminu „interpretacja” przyjętym przez Davidsona w innych pismach), lecz można jedynie opisać jej działanie. Zdaniem Davidsona prezentowana przez niego teoria wyjaśnia powszechność użycia metafory zarówno w poezji, jak w codziennej komunikacji językowej, prawie, filozofii, etyce oraz nauce.
Problemy związane z rolą metafory w nauce zostały podjęte przez Richarda Rortyego, który w artykule “”Unfamiliar noises. Hesse nad Davidson on metaphor”” (1987) starał się wyjaśnić na czym polega przyczynowe oddziaływanie metafory i czym się ono różni od dostarczania informacji, które jest domeną języka dosłownego. Rorty zauważa, że metafora – chociaż jest wypowiedzeniem wyrażenia językowego – nie pełni standardowej roli znaku językowego, lecz jest w pewnym sensie „nieznanym szumem”, który chociaż nie posiada zawartości treściowej, może skutkować nowymi przekonaniami u słuchacza. W równie entuzjastycznym dla Davidsonowskiej teorii metafory tonie wypowiada się w “”Contingency, irony, and solidarity”” (1989), umiejscawiając dyskusję w szerszym kontekście poglądów Davidsona oraz dokonanego przezeń odrzucenia tradycyjnego rozumienia języka jako abstrakcyjnego tworu konstytuowanego przez konwencje. Pisząc o metaforze Rorty odwołuje się wprawdzie do poglądów Davidsona, lecz czyni to w sposób dość ogólny.
Celem referatu jest uzasadnienie poglądów Rorty’ego, wykraczających często poza to, co na temat metafory napisał sam Davidson, przez bezpośrednie odwołanie się do davidsonowskiej teorii interpretacji, szczególnie we wspomnianej przez Rorty’ego dojrzałej wersji z późniejszego artykułu “”A Nice Derangements of Epitaphs”” (1986), w którym Davidson przedstawia interpretację jako dynamiczny proces przechodzenia do kolejnych teorii prawdy (czyli teorii znaczenia słów mówiącego) przy jednoczesnym przypisaniu mówiącemu układów (sieci) postaw propozycjonalnych. Tak rozumiany proces interpretacji pozwala wprawdzie zinterpretować pomyłki i przejęzyczenia (malapropizmy), lecz w przypadku metafor pozwala jedynie je wykryć. Jest tak, gdyż, aby metaforze (rozumianej przez Davidsona jako wypowiedzenia zdania) można było przypisać znaczenie, należałoby zbudować teorię prawdy, z której wynikałoby odpowiadające jej T-zdanie. Konsekwencją braku takiej teorii jest to, że wypowiedzenie metafory nie niesie ze sobą żadnej specjalnej treści, lecz oddziałuje na słuchacza przyczynowo, gdyż jest działaniem dokonanym przez mówiącego. W ujęciu tym można również wyjaśnić przypadki wątpliwe, gdy to samo wypowiedzenie jest w pewnych sytuacjach traktowane jako metafora, zaś w innych jako wypowiedzenie dosłowne o niestandardowym znaczeniu. Można również łatwo wyjaśnić proces „obumierania” metafory, który pełni bardzo istotną rolę w poglądach Rorty’ego na rolę metafory w nauce. Należy również zauważyć, że semantyczne poglądy Davidsona w pewien sposób ewoluowały. O ile w (1978) Davidson pisał, że jedynym znaczeniem metafory jest znaczenie dosłowne, to na tle późniejszych prac, do których nawiązywał Rorty, teza ta częściowo się dezaktualizuje, gdyż „znaczenie dosłowne” zakłada istnienie języka jako tworu konstytuowanego przez konwencje. Odrzucając tak rozumiany język, Davidson implicite unieważnia pojęcie znaczenia dosłownego.

dzień i godzina

(Czwartek) 18:15 - 18:45

sala

CTW-217 (Centrum Transferu Wiedzy)

organizator

Sekcja Semiotyki i Filozofii JęzykaPrzewodnicząca Sekcji: prof. dr hab. Joanna Odrowąż-Sypniewska (UW)
Sekretarz Sekcji: mgr Natalia Karczewska (UW)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Font Resize
Contrast
X