Polski Zjazd Filozoficzny

wrzesień, 2019

2019czw12wrz12:1512:45Pronoia i theurgia - znaczenie koncepcji opatrzności w uzasadnieniu racjonalności obrzędów teurgicznych u Jamblicha i Proklosadr hab. Tomasz Stępień, prof. UKSW (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie)12:15 - 12:45 C-201A (Collegium Jana Pawła II) organizator: Sekcja Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej

abstrakt

Jednym z kluczowych zagadnień sporu pomiędzy Porfiriuszem i Jamblichem było pytanie o sensowność teurgii, czyli o to, czy człowiek, który jest istotą niższą może wpływać przy pomocy obrzędów na istoty doskonalsze (demony i bogów). W istocie był to spór dotyczący rozumienia tego, jak należy pojmować życie filozoficzne, które jest dążeniem do zjednoczenia z Jednym. Dla rozumienia argumentacji Jamblicha, który broni teurgicznych obrzędów w swoim dziele „De mysteriis” kluczowe jest pojęcie opatrzności (pronoia). Neoplatonik ten wykorzystuje naukę Plotyna, dla którego pronoia była stałym wpływem uporządkowanej rzeczywistości intelektualnej na świat materialny, polegającym na zapewnieniu mu najwyższego możliwego uporządkowania i tym samym doskonałości. Jamblich traktuje opatrzność jako swego rodzaju oświecenie, które jest przekazywane filozofowi w trakcie teurgicznych rytów, co sprawia, że wszystko, co ten czyni jest zgodne z wolą bogów. W ten sposób Jamblich chce dowieść, że teurgia w istocie nie polega na tym, że filozof poprzez ryty w jakiś sposób zmusza bogów do działania, ale raczej jego działanie jest w pełni uzgodnione z wolą bogów właśnie dzięki oświeceniu opatrzności.

 Związek pronoi z teurgią zyskuje jeszcze większe znaczenie w filozofii Proklosa, który dokładniej wyjaśnia rolę intelektualnego oświecenia gwarantującego skuteczność teurgicznych obrzędów. Dla niego opatrzność, definiowana jako działanie przed intelektem (pro nou energeia), polega na udzielaniu dobra wszystkim rzeczom. Pronoia staje się tu uniwersalną zasadą powrotu wszystkich rzeczy do Jednego i dlatego ma swoje miejsce wśród najwyższych zasad. W interpretacji L. Siorvanesa, w intelektualnym kosmosie Proklosa zaraz po Jednym występuje triada, która określa podstawowe działanie wszystkich elementów ponadzmysłowego świata. W triadzie tej Granica odpowiada trwaniu (mone), Nieograniczone odpowiada pochodzeniu (proodos), a Opatrzność powrotowi (epistrofe).

 Analiza ewolucji pojęcia pronoia w tekstach ostatnich neoplatoników starożytnych umożliwia lepsze zrozumienie dlaczego uważali oni, iż teurgia traktowana jako kluczowy element życia filozoficznego wcale nie jest zbiorem irracjonalnych rytuałów sztucznie dołączonych do filozoficznej teorii (jak twierdził choćby G. Reale). Teurgia jest raczej w ich rozumieniu czymś ponadracjonalnym w tym sensie, że dzięki oświeceniu opatrzności filozof może w swojej drodze do doskonałości zyskać dostęp do ponadludzkich rozumień dostępnych z natury tylko dla samych bogów i przez to właśnie możliwe jest oczyszczenie i udoskonalenie duszy.

dzień i godzina

(Czwartek) 12:15 - 12:45

sala

C-201A (Collegium Jana Pawła II)

organizator

Sekcja Historii Filozofii Starożytnej i ŚredniowiecznejPrzewodniczący Sekcji: prof. dr hab. Mikołaj Olszewski (PAN)
Sekretarz Sekcji: dr hab. Dorota Zygmuntowicz, prof. PAN

obradom przewodniczy

dr hab. Dariusz Kubok, prof. UŚ

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Font Resize
Contrast
X