Polski Zjazd Filozoficzny

wrzesień, 2019

2019śr11wrz11:0011:30Od wyjaśniania przyczynowego do opisu naukowego i z powrotem: Spektrum kategorii determinacji w kontekście współczesnych nauk przyrodniczychdr Mariusz Tabaczek (Instytut Tomistyczny)11:00 - 11:30 C-324 (Collegium Jana Pawła II) organizator: Sekcja Filozofii Przyrody i Filozofii Przyrodoznawstwa

abstrakt

Odrzucenie teorii czterech przyczyn Arystotelesa oraz sceptycyzm odnośnie wyjaśniania przyczynowego po stronie nowożytnego empiryzmu (zwłaszcza Hume’a, który argumentował na rzecz tego, że orzekanie przyczynowe jest determinacją umysłu człowieka na podstawie wielokrotnej obserwacji następowania po sobie określonych zjawisk oraz definiował przyczynowość w oparciu o zdania kontrfaktyczne), otworzyło drogę do rezygnacji z wyjaśniania w oparciu o przyczyny w nauce, na rzecz rozumienia jej celu i istoty jako opisu i kontroli otaczającej nas rzeczywistości. Zmiana ta stała się inspiracją dla (1) fenomenalizmu Ernsta Macha, (2) konwencjonalizmu Henri Poincarégo, oraz (3) operacjonalizmu Percy’ego Bridgmana.
Odrodzenie metafizyki w ostatnich dziesięcioleciach doprowadziło do radykalnej zmiany w podejściu do zagadnienia przyczynowości. Na gruncie filozofii analitycznej wypracowano przynajmniej siedem koncepcji przyczynowości, z których każda (na różne sposoby) wydaje się argumentować na rzecz ontologicznego, a nie jedynie epistemologicznego, charakteru orzekania przyczynowego (chodzi o koncepcje: regulacyjną, kontrfaktyczną, probabilistyczną, indywidualistyczną, interwencjonistyczną, procesualną, oraz dyspozycjonalistyczną).
Co więcej, „rehabilitacja” wyjaśniania przyczynowego dotyczy nie tylko kwestii ontologicznego charakteru związków przyczynowo-skutkowych, lecz także rodzajów przyczynowości. Przełomem w tej kwestii jest stanowisko Mario Bunge, jednego z ważniejszych filozofów nauki obecnego czasu, który sugeruje, aby przyczynowość (sprawczą) potraktować jako jedną z wielu kategorii determinacji bytów i zjawisk w przyrodzie. Celem mojego wystąpienia będzie prezentacja i poszerzenie zaproponowanego przez Bunge spektrum kategorii determinacji, oraz odniesienie jego stanowiska do klasycznej listy przyczyn Arystotelesa.

dzień i godzina

(środa) 11:00 - 11:30

sala

C-324 (Collegium Jana Pawła II)

organizator

Sekcja Filozofii Przyrody i Filozofii Przyrodoznawstwaprzewodniczący Sekcji ks. prof. Janusz Mączka (UPJPII)
sekretarz Sekcji o. dr Jacek Poznański SJ (AIK)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Font Resize
Contrast
X