Polski Zjazd Filozoficzny

wrzesień, 2019

wt10wrz17:0017:30O odróżnialności nieodróżnialnych cząstek elementarnych.dr hab. Tomasz Bigaj, prof. UW (Uniwersytet Warszawski)17:00 - 17:30 CTW-304 (Centrum Transferu Wiedzy) organizator: Sekcja Metodologii i Filozofii Nauki

abstrakt

W moim referacie stawiam pytanie o to, czy możliwe jest odróżnienie obiektów w języku, który spełnia formalny wymóg symetrii (tj. niezmienniczości względem permutacji). Opierając się na standardowym rozróżnieniu między odróżnialnością absolutną, relatywną i słabą, można pokazać, że warunek symetrii implikuje niemożliwość odróżnienia absolutnego i relatywnego, natomiast nie wyklucza odróżnienia słabego (za pomocą symetrycznej i przeciwzwrotnej relacji). Uważa się powszechnie, że powyższy rezultat formalny pokazuje, iż cząstki elementarne tego samego rodzaju są zawsze absolutnie nieodróżnialne, ze względu na nałożony wymóg niezmienniczości stanów względem permutacji. Będę argumentował, że taki wniosek jest zbyt pochopny. Pewna forma odróżnienia absolutnego przy pomocy symetrycznych formuł dysjunktywnych (określam ten rodzaj odróżnialności mianem „absolutnej odróżnialności implicite”) jest dopuszczalna nawet w językach niezmienniczych względem permutacji. Stosując ten ogólny fakt do szczególnego wypadku języka opisującego stany kwantowe układów cząstek tego samego rodzaju, pokażę, jak w aparacie formalnym mechaniki kwantowej można skonstruować odpowiednie odróżniające formuły dysjunktywne. Formuły te wykorzystują symetryczne kombinacje operatorów rzutowych, reprezentujących specyficzne własności poszczególnych cząstek. Proponowana interpretacja owych symetrycznych operatorów prowadzi do nieortodoksyjnej koncepcji indywidualizacji składników systemów wielu cząstek, w której odniesienie do poszczególnych cząstek dokonuje się nie za pomocą „bezjakościowych” indeksów (etykiet) stosowanych w formalizmie, ale przy pomocy operatorów rzutowych reprezentujących jakościowe cechy. Jedną z ważnych konsekwencji owego nieortodoksyjnego podejścia jest przywrócenie stosowalności Leibnizjańskiej zasady tożsamości przedmiotów nieodróżnialnych dla wszystkich stanów fermionowych i znacznej części stanów bozonowych.

 

dzień i godzina

(Wtorek) 17:00 - 17:30

sala

CTW-304 (Centrum Transferu Wiedzy)

organizator

Sekcja Metodologii i Filozofii NaukiPrzewodniczący Sekcji: prof. dr hab. Ryszard Kleszcz (UŁ)
Sekretarz Sekcji: dr Marcin Będkowski (UW)

obradom przewodniczy

prof. dr hab. Ryszard Kleszcz

Uniwersytet Łódzki

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Font Resize
Contrast
X