Polski Zjazd Filozoficzny

wrzesień, 2019

wt10wrz18:1518:45Logika treści alternatywą dla logiki Fregowskiejdr hab. Piotr Łukowski, prof. UŁ (Uniwersytet Łódzki)18:15 - 18:45 CTW-219 (Centrum Transferu Wiedzy) organizator: Sekcja Logiki

abstrakt

W latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku Profesor Roman Suszko przedstawił ideę logik niefregowskich, jako tych, które nie spełniają tzw. aksjomatu Fregego, zgodnie z którym wszystkie zdania prawdziwe mają jeden i ten sam korelat semantyczny będący wartością logiczną prawdy, zaś wszystkie fałszywe mają jeden i ten sam korelat semantyczny będący wartością logiczną fałszu. Odrzucenie tego aksjomatu jest możliwe dzięki wyposażeniu logiki w spójnik, którego interpretacja nie daje się ograniczyć do modeli z jedynie dwiema wartościami logicznymi. Spójnikiem tym stała się identyczność zdaniowa – dwa zdania są identyczne wtedy i tylko wtedy, gdy mają ten sam korelat semantyczny, który nie jest już tylko prawdą lub fałszem. Suszko chciał widzieć w korelatach semantycznych sytuacje. Dlatego semantyki dla logik niefregowskich były, w zamierzeniu Suszki, semantykami sytuacyjnymi, zaś same logiki logikami sytuacji. Dzisiaj coraz częściej logiki niefregowskie są rozumiane, jako logiki treści – myśli wyrażonych zdaniami. Niestety, jak dotąd jedynym spójnikiem wymuszającym niefregowski, a więc treściowy charakter logiki była identyczność Suszki. Okazuje się, że można zdefiniować także niefregowską implikację p : q (czytamy, p mówi to, co q), wyrażającą fakt iż treść zdania q jest częścią lub całością, a więc ingrediensem treści zdania p (An approach to the liar paradox, [w:] New Aspects in Non-Classical Logics and Their Kripke Semantics, RIMS: Kyoto 1997, p. 68-80; Paradoksy, Łódź 2006; Paradoxes, Springer, 2011). Taka treściowa implikacja staje się podstawą do zdefiniowania inferencji treściowej, różnej od tej określonej na implikacji interpretowanej wyłącznie w kategoriach zerowo-jedynkowych. Podobnie jak w przypadku identyczności Suszki, dodanie spójnika implikacji treściowej do logiki, np. klasycznej, czyni z niej logikę niefregowską, a więc logikę treści. Logika wyposażona w spójnik implikacji treściowej jest wolna od wielu paradoksów wynikających z prób zastosowania logik prawdziwościowych do wyrażenia naszego myślenia, które jest przecież myśleniem treściami zdań, a nie abstraktami reprezentującymi wartości logiczne. Dobrym przykładem jest tu klasyczna tautologia p→q∨(q→p), której próby użycia dla wyrażenia myślenia człowieka prowadzą do absurdalnych konsekwencji. Takiego zagrożenia nie ma w przypadku zastąpienia spójnika „”, spójnikiem implikacji treściowej „:”. Formuła p:q∨(q:p) nie jest bowiem tautologią logiki treści. Z podobnego powodu, na gruncie logiki treści nie pojawiają się inne paradoksy implikacji materialnej. Możliwe jest też wolne od paradoksalnych konsekwencji zdefiniowanie funktorów, których istotą jest treściowy charakter, np. deontycznych. W logice treści można analizować, bogatą zazwyczaj treść negacji zdania, która nie jest już sprowadzona do zera lub jedynki. Co ciekawe, logika treści okazuje się być formalizacją znanego i akceptowanego w Średniowieczu (np. Jean Buridan, Thomas Bradwardine, Albert Saksoński, Josse van Clichtove) podejścia do zdania kłamcy, które nie prowadzi do antynomii. Fakt ten, czyni możliwym treściowe zdefiniowanie prawdy w języku z implikacją treściową. Na uwagę zasługuje to, iż taka definicja prawdy okazuje się być formalizacją definicji Tarskiego. Na koniec wypada zauważyć, że logika treści wydaje się być zgodna z tzw. myśleniem szybkim w sensie Kahnemana i Tversky’ego. W logice tej, problem Lindy ma swoje naturalne wytłumaczenie, które uwalnia myślenie szybkie od oskarżenia o nielogiczność.

Wydaje się, że logiki treści w szczególny sposób zasługują na uwagę logików. Stanowią bowiem propozycję formalizacji naszego codziennego, treściowego ze swej natury myślenia. Wszelkie badania nad nimi prowadzone powinny być traktowane, jako kontynuacja dzieła Profesora Romana Suszki. Dlatego też, zaproponowane przeze mnie wystąpienie jest poświęcone Jego pamięci.

dzień i godzina

(Wtorek) 18:15 - 18:45

sala

CTW-219 (Centrum Transferu Wiedzy)

organizator

Sekcja LogikiPrzewodnicząca Sekcji: dr hab. Joanna Golińska-Pilarek (UW)
Sekretarz Sekcji: dr Michał Zawidzki (UW)

obradom przewodniczy

dr hab. Kordula Świętorzecka, prof. UKSW

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Font Resize
Contrast
X