Polski Zjazd Filozoficzny

wrzesień, 2019

czw12wrz17:0017:30Fenomenologia otwartościdr hab. Daniel R. Sobota, prof. PAN (Polska Akademia Nauk)17:00 - 17:30 CTW-202 (Centrum Transferu Wiedzy) organizator: Sekcja Ontologii i Metafizyki

abstrakt

Kategoria otwartości stała się w ostatnim stuleciu nie tylko jedną z głównych kategorii metafizyczno-antropologicznych, ale urosła ona do rangi modnego sloganu politycznego, społecznego i ekonomicznego. W wymiarze polityki mówi się o społeczeństwie otwartym, polityce otwartości, transparentności życia publicznego. W ekonomii panuje wzorzec otwartej gospodarki i otwartego rynku. Mówi się o różnych rodzajach otwartości-wolności: wolności handlu, przepływu ludzi, usług i kapitału. Wśród promowanych wzorców osobowych psychologiczna kategoria otwartości zajmuje naczelne miejsce. Otwartość kojarzona jest z wolnością, mobilnością, elastycznością i możliwościami. W obrębie estetyki od lat sześćdziesiątych XX wieku panuje idea otwartego dzieła sztuki. Wraz z nastaniem internetu otwartość zyskała wsparcie technologiczne. Internet stał się wręcz synonimem i wzorcem otwartości (open access, open sources, open software itp.). Pomijając marketingowy, często zupełnie spłaszczony wymiar stosowania tej kategorii, należy zauważyć jej niegasnącą popularność także w tych dyskursach, które mają odwagę podejmować najtrudniejsze problemy współczesnego świata. Zwłaszcza w ostatnich latach, w związku z wojną z terroryzmem, kryzysem ekonomicznym z roku 2008, pogłębiającym się kryzysem politycznym wokół problemu masowej imigracji, zarówno tej zarobkowej, jak i politycznej, wreszcie w związku z kwestią powszechnego dostępu do internetu, kategoria otwartości uległa wielostronnej, głębokiej problematyzacji. Pojawiają się pytania, czym jest właściwie otwartość, jakie są jej granice, czy jest ona bezwzględnie dobra, czy poddaje się ona kontroli, jakie są wobec niej alternatywy itp. Jak odróżnić otwartość od pęknięcia, rozerwania, pustki czy niemocy? Na te i tym podobne pytania można, oczywiście, próbować odpowiedzieć, wychodząc z wielu różnych perspektyw, w moim przekonaniu jednak nie da się tego uczynić bardziej dogłębnie, niż sięgając do najważniejszych problemów metafizycznych, teologicznych i antropologicznych. Potrzeba czegoś takiego, jak „krytyka rozumu otwartego”, która – podobnie jak Kantowska krytyka czystego rozumu – wyznaczy mu granice i możliwości oraz opisze właściwe dla niego kategorie i funkcje. Trzeba bowiem pamiętać, że zanim nawoływania do otwartości w sensie psychologicznym, ekonomicznym, politycznym i ogólnokulturowym przybrały postać modnego frazesu, kategoria ta posiadała pierwotnie znaczenie i powagę, którą próbowali zgłębić najwięksi myśliciele XX wieku.

Aby zrozumieć, na czym polega otwartość, która jako kategoria i norma występuje w wielu różnych obszarach filozofii i kultury współczesnej, należy najpierw uchwycić ją w jej pełnej konkretności, namacalności i na podstawie dobrze wytyczonego zasobu fenomenalnego dokonać następnie fenomenologicznego wglądu w jej istotę. Trzeba jednak zacząć od demetaforyzacji badanego fenomenu, od „zdjęcia metafor” (K. Kleszczowa), a także „krytyki otwartości”, która ujawni jej ideologiczne konotacje – po to, aby ukazać pierwotny sens danego słowa, czy lepiej: zjawiska. Nie o słowa bowiem toczy się tu ostatecznie gra, lecz o to, co one ukazują i co potrafią także zaciemniać. Adekwatne wytyczenie pola tematycznego i odpowiedni dobór przykładów tworzy punkt wyjścia i daje względną pewność postępującemu badaniu, że wyniki, do jakich ono dochodzi, dotyczy tej a nie innej sfery zjawisk. Tylko wtedy też ma sens wysiłek formułowania w ostatnim kroku ejdetycznych praw zjawiania się danych fenomenów.

Celem mojego wystąpienia jest fenomenologiczna analiza i opis tego, co otwarte. Chodzi o ontologię otwartego. Opis tego, czym jest otwarte, winien umożliwić sformułowanie ejdetycznych praw otwartości, które stanowią podstawę badań otwartości we wszystkich innych obszarach bytu i kultury.

dzień i godzina

(Czwartek) 17:00 - 17:30

sala

CTW-202 (Centrum Transferu Wiedzy)

organizator

Sekcja Ontologii i MetafizykiPrzewodniczący Sekcji: dr hab. Marek Piwowarczyk prof. KUL
Sekretarz Sekcji: dr Bartłomiej Skowron (PW)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Font Resize
Contrast
X