Polski Zjazd Filozoficzny

wrzesień, 2019

wt10wrz11:4512:15Dwojaka natura ontologiczna znaków językowych i problem ich wzajemych relacjiprof. dr hab. Urszula Wybraniec-Skardowska (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie)11:45 - 12:15 CTW-217 (Centrum Transferu Wiedzy) organizator: Sekcja Semiotyki i Filozofii Języka

abstrakt

Tematyka referatu obejmuje kwestie związane z zagadnieniem statusu ontologicznego znaków językowych (słów, wyrażeń). Wiąże się ono z ogólniejszym filozoficznym problemem: czym jest język jako system znaków, który z jednej strony służy do reprezentowania naszej wiedzy o poznawanej rzeczywistości, a z drugiej, do a) jej zgłębiania i lepszego poznawania czy odkrywania rzeczywistości, b) adekwatnego opisu rzeczywistości, oraz c) interpersonalnego komunikowania się jego użytkowników.

Wszystkie te pragmatyczne funkcje języka wymagają logiczno-filozoficznej analizy, i to zarówno na płaszczyźnie jego składni, jak i semantyki. Analiza ta nie jest możliwa bez określenia, jak pojmowane są znaki językowe, jaka jest ich ontologiczna natura w tzw. funkcjonalnym podejściu do logicznej semiotyki języka naturalnego (por. Pelc 1979), osadzonym na dwóch sposobach ich użycia: bądź a) jako znaków, którymi posługujemy się w konkretnych kontekstach sytuacyjnych czy sytuacyjno-językowych, bądź b) jako znaków wyizolowanych, oderwanych z takich kontekstów.

W pierwszym wypadku są one konkretami językowymi, istniejącymi, materialnymi, spostrzegalnymi zmysłowo obiektami o określonej lokalizacji czasoprzestrzennej, w drugim natomiast – są one nie-konkretami, a jako takie (jak przyjmuje większość badaczy z zakresu filozofii i lingwistyki) – obiektami abstrakcyjnymi, typami językowymi.

Rozróżnienie abstrakt/konkret (ang. type-token distinction) ma już we współczesnej filozofii pewien status i jest znaczące zwłaszcza w metafizyce i epistemologii. Jest ono najczęściej ilustrowane właśnie w odniesieniu do znaków językowych (słów, wyrażeń) jako dystynkcja typ/egzemplarz znaku, wprowadzona do semiotyki przez C. S. Peirce’a. W analizie semiotycznej, a także lingwistycznej, używane są zarówno typy, jak i egzemplarze znaków, często jednak bez zwracania należytej uwagi, kiedy mowa o typach, a kiedy o egzemplarzach. Ma to związek z dyskutowanymi wciąż w filozofii języka problemami: Czym jest typ? Czym jest egzemplarz (okaz)? Jakie są wzajemne relacje pomiędzy typem a egzemplarzem? (ang. type-token relation, token-type relation)?

 Spory w odpowiedzi na te pytania mają związek z zagadnieniami egzystencjalnymi dotyczącymi statusu ontologicznego znaków językowych oraz dwoma nurtami w ontologii języka, pozostającymi pod wpływem dwóch fundamentalnych idei, które ukształtowały się w sporze o uniwersalia: nominalizmem i realizmem.

Autorka krótko przedstawia różne stanowiska w sprawie poruszanych powyżej zagadnień czy problemów oraz utrzymuje, że z logicznego punktu widzenia: 1) wypracowanie jakiejś teoretycznej koncepcji języka musi uwzględniać jego dwuaspektową charakterystykę: jako języka wyrażeń-konkretów oraz jako języka wyrażeń-typów; 2) opowiedzenie się za jednym ze stanowisk: a) typy istnieją niezależnie od ich egzemplarzy albo, b) tak nie jest, może być pominięte w rozważaniach syntaktycznych nad językiem; 3) wzajemne związki pomiędzy znakami-egzemplarzami różnią się od wzajemnych związków pomiędzy znakami-typami; ale 4) określenie wzajemnego stosunku pomiędzy znakami-typami a znakami-egzemplarzami zależy od opowiedzenia się za jednym ze stanowisk: 2a) albo 2b); 5) pojęcia semantyczne, czy semantyczno-pragmatyczne języka takie jak: znaczenie i denotacja, interpretacja, powinny być definiowane wyłącznie dla typów egzemplarzy, ale ich definicje wymagają jakiegoś odniesienia do funkcji jakie pełnią w języku znaki (słowa, wyrażenia) konkrety, czy do związków między nimi; 6) pojęcie aktu komunikacji językowej różni się od ogólnego pojęcia komunikacji językowej: to pierwsze definiuje się za pomocą znaków-konkretów, podczas gdy to drugie – za pomocą znaków-typów.

dzień i godzina

(Wtorek) 11:45 - 12:15

sala

CTW-217 (Centrum Transferu Wiedzy)

organizator

Sekcja Semiotyki i Filozofii JęzykaPrzewodnicząca Sekcji: prof. dr hab. Joanna Odrowąż-Sypniewska (UW)
Sekretarz Sekcji: mgr Natalia Karczewska (UW)

obradom przewodniczy

prof. dr hab. Joanna Odrowąż-Sypniewska

Uniwersytet Warszawski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Font Resize
Contrast
X